Της τέχνης τα καμώματα…

Η τέχνη περνά από άπειρες παρακαμπτήριες οδούς και δοκιμάζεται στα διάφορα είδη έκφρασης της κάθε εποχής. Αλλά πάντα επιστρέφει στη ζωγραφική.

Η τέχνη, μετά από κάθε της περιήγηση και πειραματισμό, επιστρέφει στη ζωγραφική και τα έργα δύο διαστάσεων: Στους πίνακες (είτε ζωγραφικής είτε μικτής τεχνικής) και στις φωτογραφίες. Οι κινήσεις της τέχνης, μοιάζουν με λούπες ταινιών: Αρχή, κύριο μέρος, τέλος και ένα διάλειμμα μέχρι να ξαναπάρει μπρος. Αυτή η σύντομη διακοπή είναι το περιθώριο που έχει ο θεατής για να σκεφτεί και να ανακεφαλαιώσει. Αυτό που έχει εν τέλει σημασία, είναι το διάλειμμα: Ο χρόνος αξιολόγησης. Θα μπορούσαμε να παραλληλίσουμε την ταινία με κάθε εποχή όπου θριαμβεύει η ζωγραφική και τα διαλείμματα, με τις λοιπές εκφράσεις (performance, εγκαταστάσεις χώρου κ.λπ.).

Ο Saatchi ήταν αυτός που αξίωσε τις εγκαταστάσεις χώρου και τις έμπασε στις συλλογές ομοίων του, στα τέλη του περασμένου αιώνα. Μερικά χρόνια αργότερα όμως, το 2005, ο μεγιστάνας των τεχνών έκανε μια απρόσμενη εμφάνιση στην εκθεσιακή σκηνή με μια συλλογή που είχε τίτλο «The Triumph of Painting» (Ο θρίαμβος της ζωγραφικής). Ο κυνηγός του διαφορετικού και του καινοτόμου, επέστρεφε επιδεικτικά στα μονοπάτια του τετριμμένου. Και με αυτό τον τρόπο, αντιλήφθηκε η τότε νέα γενιά καλλιτεχνών και εραστών της τέχνης, πως κάποιες αξίες είναι αναλλοίωτες. Ο ζωγράφος που είχε κλέψει τις εντυπώσεις στην προαναφερόμενη εικαστική έκθεση ήταν ο Peter Doig με τους νεοσουρεαλιστικούς του πίνακες, όπου απεικονίζονταν ομιχλώδες τοπία, βάρκες και βάλτοι. Άλλοι της κλίκας του «θριάμβου της ζωγραφικής» απλά ωθήθηκαν στην κορυφή με το σπρώξιμο του ισχυρού στον χώρο νονού, αφού το όνομά τους ήταν ήδη γνωστό στην πιάτσα – λόγου χάρη η Marlene Dumas που απλά κέρδισε με αβίαστη ευκολία τα λιγοστά σκαλοπάτια που της απέμεναν για να αγγίξει την κορυφή. Εξαίρεση αποτελεί η Jenny Saville, η οποία μαζί με τους φρικαλέους πίνακές της κέρδισε τα φώτα της δημοσιότητας με την κλασική της έκφραση νωρίς, στην έκθεση «Sensations» του μεγάλου συλλέκτη το 1997.

Τον νονό της σύγχρονης εικαστικής κουλτούρας, ακολούθησε και ο απότοκός του Damien Hirst, με την πρόσφατη ζωγραφική έκθεσή του στην γκαλερί White Cube του Λονδίνου. Ακόμα και αν τα έργα του φαίνονται πρόχειρα και παραπέμπουν μάλλον σε ορνιθοσκαλίσματα παρά σε πινελιές πάνω σε καμβά, η διορατικότητα του καλλιτέχνη για τα ζητούμενα και τις ανάγκες της εποχής του, καθώς και η ευελιξία του στη χρήση υλικών, επικροτείται. Ακόμη, αν κοιτάξουμε σε μια πιο κοντινή μας σφαίρα, στην Αθήνα το 4^ο βραβείο ΔΕΣΤΕ το 2005 του ομώνυμου ινστιτούτο είχε δοθεί σε μια βίντεο εγκατάσταση χώρου του Κύπριου Χριστόδουλου Παναγιώτου. Ακολούθησε το 5^ο βραβείο το 2007, το οποίο δόθηκε στην Λουκία Αλαβάνου που είχε παρουσιάσει του ίδιου χαρακτήρα δουλειά. Μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια (και με τη διανομή ακόμα δύο βραβείων), αυτή η τάση διαφοροποιήθηκε φέτος εντός του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ, με το βραβείο να πηγαίνει στην Ελληνίδα Ειρήνη Ευσταθίου, η οποία παρουσίασε μια συλλογή από μικρούς πίνακες και μικρού μεγέθους φωτογραφίες.

Η τέχνη περνά από άπειρες παρακαμπτήριες οδούς, απλά για να βρεθεί στον ίδιο δρόμο που θα βρισκόταν έτσι κι’ αλλιώς αν οδευόταν σε μια ευθεία. Και αυτή η τάση σκιαγραφείται στην σύγχρονη ιστορία της τέχνης. Κατόπιν του μεγάλου μπουμ του Μοντερνισμού το 1945, έκαναν την εμφάνισή τους οι Situationists International το 1957 για να ταρακουνήσουν την σκηνή με τις παραστάσεις-καταστάσεις τους που εξελίσσονταν βάση του συγκεκριμένου κοινού και χώρου. Αυτή ήταν η απάντηση στους performers, άλλωστε, οι οποίοι έσβησαν κατά το πρώτο μισό της δεκαετίας του 1960 και επανήλθαν στο προσκήνιο λίγο αργότερα. Όλα επέστρεψαν στα ζωγραφικά μονοπάτια, μέχρι που μια δεκαετία αργότερα, το 1970, είχαν καταλάβει την σκηνή οι εγκαταστάσεις χώρου. Έπειτα, τη δεκαετία του 1980, οι καλλιτέχνες επέστρεφαν στις γκαλερί και ανέβαζαν τα έργα τους σε τοίχους, μέχρι που το 1990 αναγνωρίστηκε ως καινούργια και υποσχόμενη έκφραση η συγκριτική αισθητική και η διαδραστική τέχνη. Και πάλι, η τέχνη επέστρεψε στη θριαμβεύουσα ζωγραφική στα μέσα της δεκαετίας που μόλις διανύσαμε… Λούπα είναι και γυρίζει.